مقاله درمورد استان فارس، سازمان ملل متحد، تلفن همراه

آنان از تصاوير ماهواره‌ي لندست در فصول مختلف استفاده کردند. نتايج کاربرد هر دو مدل نشان داده است که منطقه باتا به خصوص در مناطق با شيب بالا و پوشش گياهي کم با مشکل بسيار جدي فرسايش آبي مواجه بوده است(40).
اليورز و همکاران16 (2011) طي يک مطالعه، از مدل USLE و ICONA براي تخمين فرسايش آبي استفاده و موقعيت فرسايش‌پذيري حوضه را تعيين کردند. نتايج نشان داده است که اجراي اين مدل فرسايشي، مي‌تواند به شناسايي مکان‌هايي که تحتتأثير فرسايش هستند کمک کند و با شناسايي اين مکان‌ها، مديريت لازم جهت کنترل و کاهش فرسايش خاک اعمال شود؛ و بيان کردند که در اين منطقه بر وسعت کلاس‌هاي زياد و بسيار زياد افزوده شده است(45).
مارتينز و همکاران17 (2014) پهنه‌بندي خطر فرسايش آبي و بادي را با استفاده از مدل‌هاي RUSLE و ICONA و استفاده از روش Quirantes و فن‌آوري GIS بر روي پارک‌هاي حفاظت شده‌ي اسپانيا انجام دادند. ايشان با استفاده از نقشه‌هاي خطرپذيري فرسايش آبي و بادي بدست آمده پي بردند که خطر فرسايش آبي در مناطق پرشيب و مرتفع با فعاليت کشاورزي محدود و هم‌چنين اراضي تپه ماهوري بيشتر مي‌باشد و هم‌چنين خطر فرسايش بادي در ناحيه‌هايي که از نظر ساختاري و تحليلي فرسايش پذيرتر هستند بيشتر است(43).
تي يو ان سي و همکاران18 (2014) پهنه‌بندي خطر فرسايش خاک را بوسيله‌ي مدل RUSLE و تکنيک GIS در جنوب شرقي آناتولياي ترکيه انجام دادند و نقشه‌ي پهنه‌بندي بدست آمده را با مدل ICONA مقايسه کردند. مشخص گرديد در گستره‌ي مورد مطالعه ريسک فرسايشي 42/7 درصد خيلي‌زياد، 25/12 درصد زياد، 72/31 درصد متوسط و 61/48 درصد کم مي باشد(49).
فصل سوم
روش تحقيق
فصل 3-
3-1-
موقعيت جغرافيايي منطقه‌ي مورد مطالعه
حوزه‌ي آبخيز کلستان با مساحت 4/28 کيلومتر مربع يکي از زير حوزه‌هاي آبخيز مهارلو است. اين حوضه که در فاصله‌ي 30 کيلومتري شمال غربي شيراز واقع شده، از طريق جاده‌ي آسفالت شيراز- سپيدان، قابل دسترسي مي‌باشد. موقعيت جغرافيايي حوضه در طول شرقي 33 12 52 تا 35 17 52 و عرض شمالي 02 52 29 تا 18 55 29 بوده و در زون جغرافيايي 39 (UTM) واقع شده است. حداقل و حداکثر ارتفاع از سطح آب‌هاي آزاد به ترتيب 1928 و 2721 متر و اقليم منطقه مرطوب تا مديترانه‌اي است.
در محدوده‌ي مورد مطالعه از چهار برگ نقشه‌ي توپوگرافي رقومي با مقياس 1:25000 استفاده شد که نشاني آن‌ها در جدول 3-1 مشاهده مي‌شود. هم‌چنين شکل 3-1، موقعيت حوضه‌ي مورد مطالعه در سطح کشور و استان فارس همراه با راه‌هاي دسترسي به آن را نمايش مي‌دهد.
جدول 3-1- شماره و نام نقشه‌هاي 1:25000 محدوده‌ي مورد مطالعه
نام نقشه
شماره‌ي نقشه
شماره‌ي بلوک
خلار
64494NE
98
کلستان
64461NW
98
کوديان
64494SE
98
قلات
64491SW
98
شکل 3-1- راه‌هاي دسترسي و موقعيت حوضه در استان فارس و شهرستان شيراز
3-1-1-
بررسي اقليم منطقه
به منظور تشخيص وضعيت کلي اقليم در حوضه‌ي مطالعاتي، شاخص آب و هوايي يک ‌سري از ايستگاه‌هاي موجود در حوضه و اطراف آن با روش‌هاي طبقه‌بندي اقليمي دومارتن بررسي گرديده است.
در اطراف حوزه‌ي آبخيز، تعداد قابل توجهي ايستگاه قرار دارد. با توجه به وجود فاصله‌ي اين ايستگاه‌ها با محدوده‌ي مورد مطالعه و جهت تامين داده‌هاي واقعي هواشناسي حوضه، يک دستگاه ايستگاه هواشناسي خودکار در جنوب غرب حوضه، در باغ شخصي آقاي رضايي نصب شد. اين دستگاه قادر به ثبت خودکار داده‌هايي نظير درجه حرارت محيط و خاک، باران، رطوبت نسبي، شدت و جهت باد و ميزان تشعشع بوده و داده‌هاي آن هم در خود دستگاه قابل ذخيره بوده و هم از طريق سيم کارت‌هاي تلفن همراه و سيستم‌هاي مخابراتي قابل ارسال است. دريافت زمان اين داده‌ها قابل تنظيم بوده و در اين طرح داده‌هاي يک ساعته، روزانه و ماهانه از طريق اينترنت و سايت مخصوص اين دستگاه دريافت و مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. جهت بررسي اين دستگاه در کنار آن اقدام به نصب و راه‌اندازي يک دستگاه باران‌سنج شده که توسط متصدي اطلاعات آن برداشت مي‌شود. در قسمت مرکزي حوضه نيز اقدام به نصب يک دستگاه باران‌سنج در مرغداري آقاي سليماني شده است. در نهايت در قسمت خروجي حوضه و در روستاي کلستان در منزل شخصي آقاي ابراهيمي يک دستگاه باران‌نگار ثبات نصب شد. ميانگين 22 ساله بارش نزديکترين ايستگاه باران‌سنجي به حوضه (کلستان) 16/544 ميلي‌متر است. رژيم بارش ايستگاه در فصول زمستان، بهار، پاييز و تابستان به‌ترتيب 57، 17، 26 و 0 درصد است. ميانگين رطوبت نسبي سالانه 92/54 درصد و ميانگين تبخير سالانه از سطح آزاد 2030 ميلي‌متر و ميانگين تبخير و تعرق پتانسيل به روش بلاني کريدل 1668 ميلي‌متر گزارش شده است. روش دومارتن اقليم منطقه را مرطوب تا مديترانه‌اي نشان مي‌دهد.
شاخص‌هاي حرارتي نزديکترين ايستگاه تبخير‌سنجي به حوضه (قلات) به شرح زير است:
ميانگين سالانه 08/15، ميانگين حداکثرها 68/20، ميانگين حداقل‌ها 53/9، حداکثر مطلق 39 و حداقل مطلق 5/14- سانتي‌گراد (گزارش هوا و اقليم تهيه شده توسط کارشناسان اداره‌ي کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان فارس، 1390).
شکل 3-2، پراکنش ايستگاه‌هاي هواشناسي در محدوده‌ي حوزه‌ي آبخيز کلستان شيراز را نمايش مي‌دهد.
شکل 3-2- پراکنش ايستگاه‌هاي هواشناسي در محدوده‌ي حوزه‌ي آبخيز کلستان شيراز
3-1-2-
پوشش گياهي
پوشش گياهي طبيعي مطمئن‌ترين، بادوام‌ترين، اقتصادي‌ترين، عملي‌ترين و سرانجام بهترين عامل حفاظت آب و خاک در مراتع مي‌باشد. پوشش گياهي در مناطق مختلف به علت تغييرات شرايط زيستي متفاوت است. در مناطق خشک به علت محدود بودن عامل آب، ميزان پوشش گياهي کم‌تر بوده و بر عکس در مناطق با بارندگي بيشتر، محيط استعداد پرورش گياهان بيشتري را دارد. در مناطق کوهستاني پايداري و حفاظت خاک به وسيله‌ي پوشش گياهي عملي مي‌شود و چنانچه دامنه‌هاي مناطق کوهستاني حداقل پوشش لازم براي حفظ خاک را نداشته باشند، جريان سطحي آب در دامنه‌ها ايجاد شده و فرسايش تشديد خواهد شد. پوشش گياهي علاوه بر اينکه مهم‌ترين منبع تغذيه دام‌ها مي‌باشد به ‌عنوان حافظ اصلي آب و خاک حوزه‌ي آبخيز به شمار مي‌رود. بهره‌برداري‌هاي غير ‌اصولي و تبديل مراتع به اراضي زراعي و بوته‌کني که از ساليان پيش در عرصه شروع شده و اکنون نيز به سرعت ادامه دارد، علاوه بر نابودي پوشش گياهي، مسائل و مشکلات زيادي از جمله فرسايش در بر دارد. بنابراين، جهت کنترل سيل و فرسايش در حوزه‌هاي آبخيز حفظ پوشش گياهي يکي از اساسي‌ترين برنامه‌ها مي‌باشد. به ‌طور‌ کلي، هر نوع عمليات اجرايي جهت کنترل سيل، فرسايش و رسوب بايد با توسعه‌ي فعاليت‌هاي بيولوژيکي همراه باشد. فرسايش خاک، کاهش نفوذپذيري خاک‌ها و افزايش توليد رواناب و در نهايت سيل‌خيزي اراضي را موجب مي‌گردد.
اگرچه در حوضه‌ي موردمطالعه، درختان و درختچه‌هاي کيکم (خانواده‌ي Aceracea)، بادام (خانواده‌ي Rosaceae)، انجير وحشي (خانواده‌ي Moraceae)، ريش ‌بز (خانواده‌ي Ephedracea)، ارژن (خانواده‌ي Rosaceae) و تنگرس (خانواده‌ي Rosaceae)، به صورت پراکنده ديده مي‌شوند، اما بر اساس معيار‌هاي موجود عرصه‌اي با عنوان جنگل نمي‌توان براي حوضه تعريف کرد. گون‌، پيچک ‌خاردار (کوهي)، ‌کلاه‌ميرحسن، جوسيخ، خدشک، چوبک، گل‌گندم، کنگر، گوش‌بره، کاهو‌وحشي و گندميان چند ساله، مهم‌ترين گونه‌هاي گياهي اين منطقه هستند. چراي زودرس،‌ تبديل مرتع به ديم و بوته‌کني مهم‌ترين عوامل تخريب مراتع حوضه مي‌باشند. (گزارش پوشش گياهي توسط کارشناسان اداره‌ي کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان فارس- اداره‌ي مطالعات و طراحي، 1390).
3-2- روش تحقيق
در اين تحقيق، ابتدا نقشه‌ي کاربري اراضي مربوط به سال 1988 ميلادي بر اساس تصاوير ماهواره‌اي سنجنده‌ي TM تهيه شد. به دليل کمبود امکانات کشور و نبودن تصاوير ماهواره‌اي سال 2010، در اين تحقيق از نقشه‌ي کاربري اراضي سال 2012 که توسط کارشناسان مرکز تحقيقات کشاورزي فارس تهيه شده است، استفاده گرديد. پس از آن، نقشه‌ي پهنه‌بندي خطر فرسايش آبي منطقه‌ي مورد مطالعه در سال‌هاي ذکر شده بر اساس مدل فرسايشي ICONA تهيه شد و با مقايسه‌ي ميزان تغييرات فرسايش در طي سال‌هاي گذشته در منطقه‌ي مورد مطالعه، ميزان تاثير تغيير کاربري بر روي فرسايش منطقه مشخص گرديد.
در اين مرحله از کار ابتدا مراحل مدل ICONA و بعد از آن مدل MPSIAC مورد بررسي قرار گرفت.
3-2-1- روش تحقيق مدل ICONA
همان‌طور که گفته شد، مدل مورد استفاده در اين تحقيق، مدل فرسايشي ICONA مي‌باشد. مدل ICONA، مدلي است که توسط موسسه‌ي حفاظت طبيعي اسپانيا پيشنهاد و تکامل يافته است و نام خود را نيز از همين موسسه گرفته است. اين مدل در کشورهاي اروپايي و بسياري از مناطق مديترانه‌اي قابل استفاده بوده و در ميان بسياري از راه‌هاي موثر براي پيش‌بيني فرسايش با استفاده از GIS و RS، شبيه‌سازي اين مدل در کشورهاي اروپايي، مناطق مديترانه‌اي و ساير مناطق با شرايط اقليمي مشابه پذيرفته شده است (ICONA، فائو، 1997؛ بايرامين، 2003). در اجراي اين مدل، براي دستيابي به اطمينان و دقت بيشتر، مراحل “راهنماي اندازه‌گيري و توليد نقشه‌ي فرسايش” مرکز فعاليت‌هاي ناحيه‌اي/ برنامه‌ي اقدامات با اولويت (1997)، ارائه شده توسط برنامه‌ي زيست محيطي سازمان ملل متحد و سازمان خواربار جهاني، دنبال گرديده است. اين مدل، مدلي است براي تخمين درجه‌ي ريسک فرسايش در حوزه‌هاي آبخيز که بر اساس آن مي‌توان درجه‌ي ريسک فرسايش را در مقياس‌هاي بزرگ برآورد کرد.
مدل ICONA شامل هفت مرحله مي‌باشد که به شرح زير در تهيه‌ي نقشه‌هاي خطر فرسايش آبي نقش دارد. شکل 3-3، مراحل مدل ICONA را نمايش مي‌دهد.
شکل 3-3- مراحل مدل ICONA
در ادامه، به بررسي و تشريح هفت لايه يا نقشه‌ي مورد بحث در مدل، (به تفکيک) پرداخته مي‌شود.
3-2-1-1- لايه‌ي شيب
در اين مرحله به منظور تهيه‌ي لايه‌ي شيب و سپس نقشه‌ي شيب حوزه‌ي آبخيز مورد مطالعه، از اطلاعات رقومي نقشه‌هاي 25000/1 سازمان نقشه‌برداري کشور استفاده شده است. در ابتدا براي به دست آوردن DEM حوضه‌ي مورد نظر از لايه‌هاي نقاط ارتفاعي، خطوط منحني ميزان، شبکه‌ي آبراهه و مرز حوضه در محيط ArcGIS استفاده شد و مدل رقومي ارتفاع هيدرولوژيکي (Digital Elevation Model) به دست آمد. در مرحله‌ي بعد از اطلاعات نقشه‌ي DEM، لايه‌ي شيب حوضه توليد و در پنج کلاس طبق جدول 3-2، طبقه‌بندي مي‌گردد.
جدول 3-2- کلاس‌هاي شيب براساس مدل ICONA
کلاس
شيب
درصد شيب
1
شيب کم و مسطح
3-0
2
شيب متوسط
12-3
3
شيب زياد
20-12
4
شيب خيلي‌زياد
35-20
5
شيب فوق‌العاده زياد
بيشتر از 35
3-2-1-2- لايه‌ي سطوح سنگي
در اين مرحله از کار، براي تهيه‌ي لايه‌ي سطوح سنگي از نقشه‌ي زمين‌شناسي رقومي شده با مقياس 1:100000 شماره‌ي 6449 سازمان زمين‌شناسي کشور استفاده شد. واحدهاي سنگ‌شناسي رخنمون شده در گستره‌ي حوضه‌ي مورد مطالعه بر طبق مقاومت به هواديدگي در 5 گروه طبقه‌بندي و کلاس هر يک تعيين گرديد. جدول 3-3، تعريف کلاس‌ها و گستره‌ي هر کلاس در حوضه‌ي مورد مطالعه را نشان مي‌دهد.
جدول 3-3- طبقه‌بندي رخساره‌هاي سنگي مدل ICONA
کلاس
نوع مواد و جنس خاک براساس مقاومت به هواديدگي (رخساره‌هاي سنگي)
1a
سنگ‌هاي بدون هوازدگي، کنگلومراهاي با سيمان محکم يا خاک‌هاي متراکم و لايه‌هاي غيرقابل نفوذ (سنگ آهک فشرده، ماسه‌سنگ‌هاي قوي، سنگ‌هاي آذرين)
2b
سنگ‌ها يا خاک‌هاي چسبنده با هواديدگي متوسط

این نوشته در No category ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *